INSTYTUT OTWARTY 2020/2021 >

Instytut Otwarty to miejsce twórczych wrażliwości i artywistycznych praktyk.

To przestrzeń, w ramach której doświadczone artystki, debiutanci, aktywistki i animatorzy kultury o różnym pochodzeniu kulturowym pracują wspólnie nad narzędziami z pola sztuki i społecznej wrażliwości. Nasłuchują głosów mniejszości, konfrontują się z krzykami ksenofobii, dotykają tematów granicznych i szukają takich form bycia razem, w których znane nam słowa: odpowiedzialność, szacunek czy troska działają – nie tylko na wyobraźnię. Program Instytutu i wspólne działania artystyczne ukierunkowane są na niwelowanie podziałów na “my” i “oni” w relacji ze społecznościami migranckimi.

Tegoroczna grupa twórczyń i twórców jest różnorodna kulturowo oraz pod kątem doświadczeń artystycznych. W pracy brały udział osoby z Ukrainy, Białorusi, Polski, Argentyny, Turcji i Kenii, które przez ostatnich 7 miesięcy rozwijały działania społeczno-artystyczne w Polsce i w Grecji. Mijająca edycja Instytutu Otwartego była dla wszystkich prawdziwym wyzwaniem. Od początku zastanawialiśmy się, jak w obecnej sytuacji projektować pracę ze społecznościami, której głównym narzędziem jest przecież bezpośredni kontakt, wspólnie spędzany czas, zaufanie czy wymiana doświadczeń? Jak tworzyć alternatywne narzędzia wsparcia? Jak wspólne tworzenie i rozmowę przetłumaczyć na język wirtualnych spotkań? Jak sztuka może odpowiadać dziś na potrzeby osób nowoprzybyłych, tych w kryzysie czy zagrożonych, jeszcze bardziej niż przed pandemią, wykluczeniem społecznym?

Prace, które powstały to zapis poszukiwania przestrzeni do kontaktu, próba odpowiedzi na potrzebę bliskości.

Ukierunkowane są na gesty solidarności – słuchanie, wzmacnianie w odzyskaniu głosu, pomoc w zadomowieniu się, dzieleniu się opowieściami. Opierają się na wspólnym marzeniu, wątpieniu, zabawie, przepisywaniu swoich doświadczeń na poezję, która potrafi przekroczyć znane nam struktury języków oraz pisać nowe rozdziały wspólnej historii.

Inicjatywy twórców i twórczyń Instytutu Otwartego dają świadectwo czasu i opowiadają o historiach i strategiach przetrwania. Są często rozłożonym w czasie procesem wsparcia i wymiany, długofalową refleksją, do której mamy wgląd poprzez fragmenty opowieści i migawki doświadczeń.

twórczynie i twórcy: Agnieszka Artemiuk-Słonecka, Magdalena Barszcz, Maria Beburia, Maximiliano Bober, Agata Cieślak, Natalia Dovha, Hanna Filanovich, Taras Gembik, Veranika Los, Gracie Matu, Alka Nauman, Daga Ochendowska, Aliaksandra Shapialevich, Maja Soś
opieka kuratorska: Alicja Borkowska, Agnieszka Róż, Igor Stokfiszewski

wsparcie merytoryczne: Agnieszka Bułacik, Justyna Dąbrowska, Pietro Floridia, Kris Łukomski, Margaret Amaka Ohia-Nowak, Sara Pour, Łukasz Wójcicki, Jaśmina Wójcik

produkcja i promocja: Magdalena Duszyńska-Sasin, Weronika Chinowska

obsługa wideo: Wojtek Kaniewski

grafika: Karo Koto

——————————————————————————————————————————————–
Agnieszka Artemiuk-Słonecka
„Raj nie jest miejscem, do którego się przybywa, lecz samą podróżą”

Projekt jest wspólną pracą grupy dziewczyn, spośród których większość ma za sobą doświadczenie migracji. Uczestniczki zostały zaproszone do stworzenia przestrzeni wymiany myśli, historii, dzielenia się tym, co w byciu dziewczyną fajne, ale i tym, co trudne. Pracowałyśmy ze swoimi głosami, ale także pisałyśmy, szukałyśmy inspiracji, słuchałyśmy siebie nawzajem. Głos stał się narzędziem do poszukiwania i wyzwalania w sobie siły. We wspólnym brzmieniu, w całej jego niedoskonałości i efemeryczności, poszukujemy momentów harmonii, doświadczenia dziewczyńskiej wspólnoty, w którym nasze głosy wzmacniają się wzajemnie i stają się słyszalne.

Warsztaty z emisji głosu i śpiewu poprowadziła Eliza Paś.

Agnieszka Artemiuk-Słonecka – twórczyni, koordynatorka, feministka, zwolenniczka praktyk artystycznych w skali 1:1.  Absolwentka Slawistyki na Uniwersytecie Warszawskim i Sztuki Mediów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Wolontariuszka w Fundacji Ocalenie. Interesuje się wspólnotowymi, niehierarchicznymi procesami i praktykami artystycznymi.

______________
Magdalena Barszcz
I know that I am not alone

I know that I am not alone to 15 rozmów z osobami z 14 miejsc na świecie. Spotkanymi podczas studiów, w pracy czy podczas podróży. Rozmowy dotyczą głównie pandemii, izolacji, samotności oraz dźwięków, które kojarzą się z tym niezwykle trudnym czasem.
To bardzo osobiste opowieści o borykaniu się z problemami, o dużych zmianach w życiu oraz o tym, jak polityka krajów zamieszkania rozmówców i rozmówczyń wpływa na postrzeganie otaczającej rzeczywistości. Czasem słyszymy całą rozmowę, innym razem poznajemy tylko nagrane przez bohaterów i bohaterki dźwięki.

Magdalena Barszcz – skrzypaczka, kompozytorka, edukatorka. Absolwentka skrzypiec w Konserwatorium w Maastricht oraz nowatorskiego kierunku Music Leadership w Guildhall School of Music and Drama w Londynie; specjalizuje się w improwizacji, współpracy artystycznej z innymi dziedzinami sztuki oraz pracy społecznej poprzez muzykę (doświadczenie zdobywała w projektach tworzonych przez Barbican Centre w Londynie, fundacji Muzyka jest dla Wszystkich, Nowym Stowarzyszeniu Jeunesses Musicales Poland).

______________
Maria Beburia, Taras Gembik
BLYZKIST
Welcomepack / Ласкаво просимо

Poprzez swój projekt Maria Beburia i Taras Gembik chcą walczyć ze  stygmatyzacją i dyskryminacją, z jaką stykają się migrantki i migranci po przyjeździe do Polski, z ich alienacją w obcym kraju, z wykluczeniem ekonomicznym, na które są narażeni i narażone. Dworzec Zachodni to przestrzeń symboliczna, gdzie ścierają się niewidzialne granice państwowe. To pierwsze miejsce, do którego trafia migrant_ka zza wschodniej granicy Polski, swoista „mini” Ukraina – reklamy i ogłoszenia są tu w języku ukraińskim. Właśnie stąd studenci odbierają „słoiki” od mamy, stąd migranci_tki ekonomiczni przekazują polskie słodycze do domu. Jedzenie migruje przez granice.  W ramach akcji na Dworcu Zachodnim w Warszawie artyści, którzy sami mają doświadczenie migracji, przygotowali “Welcompacki” – gest wsparcia i sygnał dla  osób przyjeżdżających zza wschodniej granicy:  Nie jesteście tutaj sami.

W paczkach znalazł się posiłek przygotowany przez osoby uchodźcze ze Słusznej Strawy oraz informacje o organizacjach działających na rzecz migrantów i migrantek w Warszawie.

BLYZKIST – projekt badawczy stworzony przez Marię Beburię (ur. w 1997 roku w Odessie w Ukrainie) i Tarasa Gembika (ur. w 1996 roku w w Kamieniu Kaszyrskim w Ukrainie), poświęcony rozwojowi publiczności ukraińsko- i rosyjskojęzycznej mieszkającej w Polsce. Zajmujemy się tematem dostępności instytucji kultury dla migrantów i migrantek, organizujemy wielojęzyczne warsztaty, współpracujemy z artystami i artystkami, pochodzącymi zza wschodniej granicy Polski.

______________
Max Bober
Opowiadanie jest słuchaniem

Od lutego 2021, w każdą sobotę, Max Bober inicjuje otwarte spotkania na Placu Hallera. Opowiadanie jest słuchaniem to działanie otwarte dla przechodniów, spacerowiczek i wszystkich mieszkańców i mieszkanek Warszawy. Przez pierwsze tygodnie uczestniczki i uczestnicy spotkań czytali przygotowane przez artystę wiersze po polsku, ukraińsku i białorusku. Z biegiem czasu zaczęli sami i same proponować do lektury poezję, również w innych językach. Akcja to akt dzielenia się, budowania relacji w przestrzeni publicznej poprzez kolektywne czytanie i eksplorowanie efektu wytężonego słuchania.

Max Bober – polsko-argentyński kompozytor. Mieszka w Warszawie od 2017 roku, współpracuje z eksperymentalną sceną muzyczną. W jego poszukiwaniach artystycznych zawsze obecny jest akt słuchania; skupia się na tworzeniu działań, które pomagają budować relacje w przestrzeni publicznej.

______________
Agata Cieślak, Daga Ochendowska
Typiarki na chacie

Pochodzące z Elbląga Daga i Agata oraz Anastazja i Alina z Brześcia spotkały się w Gdańsku w momencie, w którym zmagały się z trudnymi doświadczeniami osobistymi. Kolektyw Typiarki powstał rok później z potrzeby przekształcania emocji w działanie, ale także – i przede wszystkim – był sposobem na odnalezienie poczucia sprawczości i zabierania głosu w coraz bardziej zagmatwanej rzeczywistości. Agata Cieślak, wykorzystując swoje doświadczenie kuratorskie oraz tworzenia sztuki wizualnej zaangażowała się we wsparcie grupy w budowaniu unikatowego języka wypowiedzi oraz w pomoc przy formalnych kwestiach związanych z produkcją filmową i artystyczną. Grupa poszukiwała wspólnie narzędzi do przełożenia energii i wrażliwości członkiń na realizacje społeczno-artystyczne. Przygotowała edukacyjny film krótkometrażowy. Jego narracja skupia się wokół sytuacji migrantek z Europy Wschodniej mieszkających w Polsce, a także nagłaśnia problemy, z jakimi muszą mierzyć się mieszkające tu kobiety.

TYPIARKI -  to neosłowiański kolektyw feministyczny wykorzystujący głównie fotografię performatywną oraz film, powołany do życia w 2019 roku w Gdańsku przez Dagę Ochendowską, Agatę Kot, Anastazję Shelegovą i Alinę Suhoveyko.

Agata Cieślak -  w swoich ostatnich pracach skupia się na problemie klasowości sztuki oraz badaniu mechanizmów kontroli i suwerenności sztuki współczesnej. Mimo wielu wątpliwości wciąż wierzy w istotę sztuki.

Daga Ochendowska – krytyk sztuki, kurator trickster. Część kolektywu Typiarki. Matka marki Dbam. Mieszka za miastem. Marzy o wyjeździe z Polski.

______________
Natalka Dovha
Motanie – Gadanie

Motanie – Gadanie to cykl spotkań skierowany do kobiet w wieku od od 7 do 107 lat. To przestrzeń do spotkania ze słowiańską lalką ludową – Motanką oraz z sąsiadkami z okolicy. Motanka towarzyszyła naszym przodkom od urodzenia do śmierci. Spełniała wiele funkcji: była ochroną, pomocą i pociechą.
Za materiały dla Motanek naszym przodkiniom najczęściej służyły tkaniny z rzeczy używanych. My również, podążając za filozofią reuse-rethink-recycle, motamy ze skrawków i z tego, co zalega w szafie. Na spotkaniach w Sąsiedzkim Domu Pracy Twórczej na Mokotowie skupiamy się na magicznych Lalkach Mocy, tradycyjnie wykonywanych wyłącznie przez kobiety. Motanie lalek to pretekst do spotkania w kręgu kobiet, bliższego poznania, głębokich rozmów i zawarcia międzypokoleniowych przyjaźni.

Natalka Dovha – artystka wizualna, kuratorka, animatorka kultury, dziennikarka pochodzenia ukraińskiego. Absolwentka Dziennikarstwa Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu oraz Fotografii Akademii Fotografii w Warszawie. Stypendystka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, stypendia Gaude Polonia-2010.  Jako fotografka uczestniczyła w licznych wystawach zbiorowych na Ukrainie, Białorusi, w Polsce, Gruzii i Niemczech. W centrum jej projektów artystycznych znajdują się pytania pamięci, oswojenia traumy oraz miejsca rytuałów we współczesnym świecie. Od 2020 roku prowadzi kobiece spotkania Motanie-Gadanie, mające na celu wybudowanie międzypokoleniowych społeczności kobiet.

______________
Hanna Filanovich
Вместе против выгорания

Вместе против выгорания to Facebookowa grupa łącząca Białorusinki i Białorusinów doświadczających wypalenia spowodowanego sytuacją polityczną. Należące do niej osoby rozmawiają o uczuciach i wymieniają się przeżyciami. W ramach grupy organizowane są spotkania online, w czasie których każdy i każda może zaproponować jakąś formę wsparcia innych – np. poprzez rozmowę czy poprowadzenie zajęć z medytacji, jogi, pracy z oddechem.

Hanna Filanovich – pochodzi z Białorusi, od 7 lat mieszka w Polsce. Aktywistka, feministka, brała udział w organizacji manify w Warszawie. Angażuje się w różnego rodzaju wydarzenia społeczne.

______________
Veranika Los
Zadomowić się 

Dla wielu osób zmuszonych opuścić Białoruś w ostatnim czasie Warszawa stała się nowym domem. Dla mojej mamy również. Projekt Zadomowić się jest próbą stworzenia przestrzeni do spotkania oraz wzajemnego wsparcia dla osób przybyłych do Polski w dojrzałym wieku. Buduje miejsce do nawiązania kontaktu, do rozmów o trudnościach, o potrzebach i nadziei.

Veranika Los – pochodząca z Białorusi improwizująca wokalistka i performerka. Absolwentka Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Występuje m.in. z Warsaw Improvisers Orchestra, Sound in Space Orchestra, Cicha woda, Viktorem Siamaška i Fantastic Swimmers. Współpracowała z kolektywem Paprykalaba, Andakali Goveyu, Edką Jarząb, Kawalerowi Błotni.

______________
Grace Matu
In my lonely

In my lonely to wizualny kolaż przedstawiający osobiste przeżycia związane z doświadczeniem migracji: słyszymy głosy osób migranckich mieszkających w USA, na Węgrzech, w Polsce i w Niemczech. Wsłuchujemy się w ich indywidualne historie codziennych zmagań i niecodziennych przygód z dala od swoich krajów.

Grace Wanjiku Matu  - twórczyni filmów, pochodzi z Nairobi z Kenii. Założycielka CEO Mawingu Productions – niezależna firma filmowo-medialną. Żyje z niepełnosprawnością i czerpie inspirację z własnych doświadczeń życiowych, a także innych osób z różnymi niepełnosprawnościami na całym świecie. Studentka Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanistycznego w Warszawie. Posiada tytuł licencjata w dziedzinie sztuk teatralnych i filmoznawstwa na Uniwersytecie Kenyatta. Brała aktywny udział w realizacji kilku projektów filmowych w roli reżysera, scenarzysty, montażysty i osoby zajmującej się ciągłością. Lubi oglądać dobrą historię i marzy o zostaniu pierwszą znaną reżyserką z niepełnosprawnością. Jest odporna i nie boi się zajmować przestrzeni, lubi nawiązywać kontakty i poznawać nowych ludzi, uwielbia uczyć się nowych rzeczy i poszerzać horyzonty.

______________
Alka Nauman
Laba

Laba to działanie, które rozpoczęło się w lutym 2021 i polega na cotygodniowych twórczych spotkaniach Alki Nauman z szóstką polskich dzieci mieszkających obok siebie w małej miejscowości na Krecie. Dzieci prawie się nie znały, ale bardzo szybko stworzyły zgraną paczkę. Nazwały ją „Belielementa”. To właśnie zbudowanie wspólnej paczki, która pomaga przetrwać trudny, samotny i pełen niepewności czas pandemii, było jednym z celów projektu.
W ramach zajęć Alka wraz z uczestniczkami i uczestnikami oddają się głównie LABIE, czyli wspólnemu robieniu tego, czego akurat potrzebują i na co mają ochotę. Zajęcia nie mają z góry ustalonego programu, są planowane z tygodnia na tydzień wspólnie z dziećmi. Paczka praktykuje razem spontaniczność, wolność, czułość, troskę i solidarność, pozwala stworzyć przestrzeń, gdzie to dzieci mają kontrolę i sprawczość nad swoim światem.
Paczka spotyka się w „parku” mieszczącym się między ich domami. To tu pod koniec lutego zawisły huśtawki, drążki i drabinki zainstalowane spontanicznie przez pochodzącego ze Szwecji sąsiada. Dzięki szaleńczym zabawom polegającym głównie na bieganiu, tańczeniu, gonieniu się, malowaniu, budowaniu z kartonów z pobliskiego Lidla, zbieraniu kwiatów i przede wszystkim bujaniu się, „park” ożył. Zaczęły tu przychodzić także inne dzieci: z Grecji, Szwecji i Węgier. Wizytę złożył nawet sołtys, który powiedział, że nigdy nie widział tu tylu dzieci!
Alka postrzega swoją rolę przede wszystkim jako osoby wspierającej dzieci – takiej, która jest obecna, podąża za ich zabawami i pomaga w budowaniu relacji i swojej sprawczości.

Alka Nauman -  choreografka, działaczka społeczna,  pracuje między Londynem a Warszawą. Feministka, antyfaszystka i lesbijka. Skończyła choreografię w London School of Contemporary Dance (The Place) i Etnologię oraz Antropologię Kultury na Uniwersytecie Warszawskim. W swojej praktyce artystycznej łączącej choreografię, taniec, aktywizm i sztuki wizualne najważniejsze jest dla niej budowanie bezpiecznych i niehierarchicznych przestrzeni opartych na empatii, trosce i zabawie. Dzieci uważa za najlepszych przewodników i najlepsze przewodniczki po świecie.

______________
Aliaksandra Shapialevich
Animowana Białoruś

Po wybuchu protestów wywołanych sfałszowaniem wyborów prezydenckich na Białorusi, latem 2020, wiele osób uciekło do Polski. Wśród nich jest dużo rodzin z dziećmi. Pomysł na projekt Animowana Białoruś zrodził się z chęci wsparcia białoruskich dzieci, które w wyniku burzliwych wydarzeń, z dnia na dzień znalazły się w nowym kraju. W działaniu wzięło udział czworo dzieci. Punktem wyjścia ich spotkań było budowanie relacji w grupie, rozmawianie  o Białorusi, o odczuciach związanych z byciem w obcym kraju i o tym, jak radzić sobie z zastaną rzeczywistością. Równolegle grupa pracowała nad animacją poklatkową, stworzyła do niej scenariusz i scenografię. Dzieci zbudowały bohaterów i bohaterki animacji z klocków lego, a gotowy film wspólnie zatytułowały “Białoruski orzeszek”.

Aliaksandra Shapialevich – pochodzi z Białorusi, od 7 lat mieszka w Warszawie. Przez lata związana z trzecim sektorem, dziś pracuję dla niezależnego kanału Belsat TV. W Mińsku pracowała na Uniwersytecie w Dziale Kultury i grała w teatrze studenckim, z którym brała udział w wielu festiwalach teatralnych. Zorganizowała pierwszy Festiwal  Teatrów Studenckich na Białorusi „Teatralny Kufar”. W Warszawie pracowała w Białoruskim Domu, gdzie była odpowiedzialna za projekty społeczno-kulturalne. Od kilku lat związana ze Strefą WolnoSłową, gdzie bierze udział w warsztatach i spektaklach oraz inicjuje projekty.

______________
Maja Soś
Duży miś w małym domku

Duży miś w małym domku zbudowany jest z wizualno-dźwiękowych interpretacji spotkań Mai Soś i jej niewidomych rozmówców i rozmówczyń. To pełen ciekawości dialog i chęć wzajemnego zrozumienia, wiele godzin nawiązywania bliższego kontaktu z osobami niewidomymi, poznawania ich świata i perspektywy. Projekt jest nieskończony, bo proces odkrywania wrażliwości drugiej osoby i próby opisania jej nie są czymś, co można zamknąć w czasie.

Maja Soś – urodzona w Kielcach w 1995 roku. Skończyła jedne studia, Koreanistykę na Uniwersytecie Warszawskim, zawiesiła kolejne, na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Zawodowo zajmuje się fotografią, prywatnie także filmem, ostatnio eksperymentuje z dźwiękiem, a konkretniej słowem czytanym. Najwyżej ceni słowa.

____________________________________________________________________________________________________

Instytut Otwarty jest współorganizowany przez Strefę WolnoSłową oraz Warszawską Świetlicę Krytyki Politycznej w ramach programu „Centrum Jasna” finansowanego ze środków Miasta Stołecznego Warszawa.RGB_BLACK_white_on_kolor0001ZNAK_PROMOCYJNY_FC_PL-01